Quy hoạch điện VIII điều chỉnh: vì sao hộ gia đình nên thiết kế điện mặt trời từ hóa đơn điện

Quyết định 768/QĐ-TTg phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch điện VIII đặt một tín hiệu rất rõ cho thị trường dân dụng: điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu không còn là câu chuyện “lắp thêm cho xanh”, mà đang trở thành một phần trong cách Việt Nam cân bằng nhu cầu điện tăng nhanh, an ninh năng lượng và chi phí sử dụng điện của hộ gia đình.

Điểm đáng chú ý với hộ gia đình

Theo thông tin từ Cổng thông tin Chính phủ, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, phục vụ tiêu thụ tại chỗ và không bán điện vào hệ thống điện quốc gia. Văn bản cũng nêu tiềm năng điện mặt trời mái nhà của Việt Nam khoảng 48.200 MW, trong tổng tiềm năng điện mặt trời khoảng 963.000 MW.

Với hộ gia đình, ý nghĩa thực tế nằm ở cụm từ “tự sản, tự tiêu”. Hệ thống PV tốt nhất không phải là hệ thống lớn nhất, mà là hệ thống tạo ra nhiều điện vào đúng thời điểm gia đình đang dùng điện: ban ngày có điều hòa, tủ lạnh, bơm nước, thiết bị làm việc tại nhà, hoặc các tải nền chạy liên tục. Khi phần điện mặt trời được dùng trực tiếp trong nhà tăng lên, lượng điện mua từ lưới ở các bậc giá cao có thể giảm, từ đó làm hóa đơn hàng tháng dễ kiểm soát hơn.

Vì sao phải bắt đầu từ hóa đơn điện?

Điện mặt trời mái nhà dân dụng nên được thiết kế từ dữ liệu tiêu thụ, không nên bắt đầu bằng diện tích mái hoặc số tấm pin. Ba thông tin cần xem trước là: mức điện kWh từng tháng trong 12 tháng gần nhất, khung giờ sử dụng điện chính trong ngày, và các thiết bị tiêu thụ lớn như điều hòa, máy nước nóng, bơm, bếp điện hoặc sạc xe điện. Nếu gia đình dùng nhiều điện vào ban ngày, hệ thống PV tự tiêu thụ có thể phát huy hiệu quả trực tiếp. Nếu dùng điện chủ yếu ban đêm, cần cân nhắc lại quy mô PV hoặc xem lưu trữ như một tùy chọn hỗ trợ, không phải điểm xuất phát.

• Nhà dùng điện ban ngày cao: ưu tiên tối đa tỷ lệ tự tiêu thụ.
• Nhà dùng điện ban đêm cao: không nên lắp quá lớn nếu chưa tính lưu trữ hoặc chuyển tải.
• Mái bị che bóng nhiều: hiệu quả tiết kiệm có thể giảm mạnh dù công suất danh nghĩa lớn.
• Hóa đơn biến động theo mùa: cần lấy dữ liệu nhiều tháng, tránh thiết kế theo một tháng cao điểm duy nhất.

BESS nằm ở đâu trong bài toán dân dụng?

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh có đề cập phát triển pin lưu trữ cho hệ thống điện và yêu cầu điện mặt trời tập trung kết hợp lưu trữ ở một số trường hợp. Với hộ gia đình, BESS nên được hiểu là lớp tăng cường cho PV: giúp dùng lại phần điện dư vào buổi tối, tăng ổn định cho một số tải quan trọng, hoặc giảm phụ thuộc lưới trong các khung giờ nhạy cảm. Tuy nhiên, nếu mục tiêu số một là giảm hóa đơn, bước đầu vẫn phải là chọn công suất PV phù hợp với phụ tải ban ngày và chất lượng mái.

Giả định thiết kế nên kiểm tra

• Ưu tiên PV tự tiêu thụ, không dựa vào doanh thu bán điện.
• Chỉ tính tiết kiệm trên phần điện mặt trời thực sự được dùng trong nhà.
• Kiểm tra kết cấu mái, hướng mái, che bóng và an toàn điện trước báo giá.
• Không dùng một tỷ lệ tiết kiệm cố định cho mọi hộ; mỗi hóa đơn có hồ sơ tải khác nhau.

Kết luận thực tế là: chính sách đang mở ra hướng đi thuận lợi cho điện mặt trời mái nhà dân dụng, nhưng hiệu quả của từng hộ vẫn phụ thuộc vào thiết kế bám sát hóa đơn. Gia đình nên bắt đầu bằng việc đọc hóa đơn, xác định phụ tải ban ngày, sau đó mới chọn công suất PV và cân nhắc lưu trữ nếu có lý do rõ ràng. SMARTGEN có thể hỗ trợ phân tích hóa đơn và mô phỏng phương án tự tiêu thụ trước khi quyết định đầu tư.